Kawa Racemosa: przedstawiamy „Najrzadszą Kawę na Świecie”

Określenie czegoś jako „najrzadsza kawa na świecie” to nie lada wyzwanie – ale jeśli chodzi o kawę racemosa, to prawie idealne określenie.

Zbierana tylko przez sześć tygodni w roku – w przeciwieństwie do arabiki, która jest zbierana przez cztery do sześciu miesięcy – rośliny racemosa dają zaledwie 100 g owoców (co odpowiada około 10 g zielonej kawy ziarnistej), co czyni ją niczym złoty pył dla miłośników kawy.

Naturalnie oznaczało to, że musieliśmy zdobyć trochę w Green Coffee Collective! 

Kawa racemosa pochodzi z niewielkiego nadmorskiego i piaszczystego obszaru leśnego na granicy południowego Mozambiku i północnego KwaZulu Natal w Południowej Afryce, gdzie przez dziesięciolecia pozostawała w dużej mierze niezauważona.

Obecnie Charles Denison, certyfikowany Q grader z Cultivar, kieruje małym zespołem poświęconym wczesnej produkcji tej kawy. 

W naszej rozmowie z nim poniżej poznajemy jego wizję przyszłości i ekscytujący potencjał, który dostrzega, w tym możliwość hybrydyzacji międzygatunkowej, aby zapewnić zrównoważoną produkcję kawy.

Czym jest kawa racemosa?

Racemosa uważana jest za jeden z najrzadszych na świecie szczepów kawy. Z tego powodu jej produkcja jest obecnie bardzo ograniczona. 

Po raz pierwszy zidentyfikowana w 1788 roku przez João de Loureiro, była następnie uprawiana przez Portugalczyków na początku XIX wieku w Mozambiku. Z czasem stała się częścią bogatej kultury uprawy i konsumpcji w Mozambiku. 

Fizycznie roślina rośnie wysoka i smukła, osiągając do 5 metrów wysokości. Jej kora ma szarobrązowy kolor, a liście są małe i ciemnozielone. Kwiaty, które wyrastają z drzewa racemosa, mają różowobiały kolor, a owoce przyjmują fioletowy odcień, gdy dojrzewają. 

Ponieważ racemosa uprawiana jest tylko w określonym regionie Południowej Afryki, uważana jest za gatunek wrażliwy i chroniony, także ze względu na niszczenie siedlisk w jej naturalnych obszarach występowania.

Charles, który pracuje w branży kawowej od czasu ukończenia studiów, mieszkając w krajach takich jak Kenia i Uganda, zanim wrócił do Południowej Afryki, mówi: „Na świecie znanych jest około 130 gatunków kawy, ale naprawdę pijemy tylko arabikę lub robustę. Wiedząc więc, że istnieje rzadki gatunek, którego prawie nikt nie próbował, bardzo chciałem go znaleźć. To było może osiem lat temu…”

Gdzie uprawiana jest kawa racemosa?

Kawa racemosa pochodzi z Południowej Afryki i jest endemiczna dla nadmorskiego pasa lasów między północnym KwaZulu-Natal, Zimbabwe a Mozambikiem. W tych rejonach można ją znaleźć rosnącą w dzikich nadmorskich lasach wydmowych, na brzegach rzek oraz na skalistych wychodniach.  

Rośnie też dziko w lasach przybrzeżnych na północ od jeziora St Lucia. Jezioro znajduje się w prowincji KwaZulu-Natal i jest domem dla ponad 2180 gatunków roślin kwitnących. 

Obecnie istnieje tylko kilka plantacji racemosa, w tym w Hluhluwe, Ballito i Port Edward. 

Ten gatunek jest utrudniony przez fakt, że jego obszary wzrostu są dość odległe. Ponieważ drzewa rosną w tak odległych miejscach, pozostają chronione, co zapobiega ryzyku zniszczenia lub nadmiernego zbioru.

Obecnie zasadzono około 2 ha upraw racemosa w Hluhluwe i Ballito. To około 8500 drzew, a kolejne 3000 sadzonek jest gotowych do posadzenia.

Zapytany, jak znalazł i zebrał racemosa, Charles mówi: „Szukaliśmy na dziko, w miejscach, gdzie wiedzieliśmy, że rośnie, ale można ją znaleźć tylko w tych dwóch tygodniach kwitnienia, bo inaczej wygląda jak każde inne drzewo w zaroślach.

„Podróżowaliśmy do wszystkich prowincji i w tym krótkim czasie zbieraliśmy też, co mogliśmy, z rodzimych szkółek. Od tamtej pory kiełkujemy zebrane nasiona.

„Po kilku latach takiej pracy mieliśmy już tyle, że mogliśmy zacząć ją sprzedawać.”

Czym kawa racemosa różni się od innych gatunków?

Ziarno jest zazwyczaj mniejsze niż jedna trzecia standardowego ziarna arabiki. Plony są niskie, sześć drzew racemosa waży mniej więcej tyle, co jedno drzewo arabiki. 

Kawa racemosa ma naturalnie niską zawartość kofeiny w porównaniu z innymi odmianami. Zawartość kofeiny wynosi około połowy tej w arabice i jednej czwartej tej w robustzie. 

Charles dodaje: „Nie jest tajemnicą, że klimat świata się zmienia, co zwiększa presję na produkcję kawy w wielu częściach świata – dlatego znalezienie opcji odpornych na zmiany klimatu nigdy nie było ważniejsze.

„Racemosa spełnia wiele z tych wymagań. Jest niezwykle odporna na suszę i upał. Uprawiamy ją na prawdziwej afrykańskiej ziemi safari, więc gdy jest gorąco, to naprawdę gorąco, a gdy sucho, to bardzo sucho!

„Rośnie też blisko wybrzeża, około 100-200 m nad poziomem morza, więc ma cechy, których arabika i robusta nie mają… dlatego mają problemy ze zmianami klimatu w swoich naturalnych strefach wzrostu.”

 

Jakie widzisz możliwości dla kawy racemosa, mając to na uwadze?

Charles wyjaśnia: „Obecnie w świecie kawy są dwa nurty myślenia, jeśli chodzi o zmiany klimatu… Jedni skupiają się na genetyce arabiki i robusty, inwestując miliony w poszukiwanie nowych, bardziej odpornych odmian, a inni mówią: ‚czekaj, jest jeszcze 128 innych gatunków, których nawet nie badaliśmy, czy nie powinniśmy się nimi również zainteresować?’

„Osobiście uważam, że ten problem jest zbyt duży, by mieć tylko jedno rozwiązanie – potrzebujemy wielu rozwiązań. Bardzo interesuję się nowymi gatunkami i potencjałem tworzenia hybryd.”

„Wiele pracujemy z naukowcami i innymi gatunkami kawy, aby zbadać potencjał krzyżowania z arabiką, tak aby wykorzystać odporność racemosa na upał i suszę. To oczywiście wizja długoterminowa – to praca z pasją!”

„Współpracujemy z Kew Gardens i piszemy artykuły o genetyce tego wszystkiego, mając na uwadze przyszły potencjał. Szczerze mówiąc, uważam, że jeśli nie podejmiemy działań teraz, w przyszłości możemy pić sztuczną kofeinę.”

Rzeczywiście, w Brazylii już wyhodowano hybrydę arabiki i racemosa – pod nazwą „Aramosa”. Łagodzi ona nieco gorzkie cechy kawy arabica z kofeiną, dzięki czemu kawa ta ma słodszy, łagodniejszy smak. Obecnie jest uważana za „pre-kultywar”. Ten termin oznacza uprawę wybraną do hodowli i modyfikacji, ale jeszcze nieformalnie uznaną za oficjalny kultywar.

Jak bardzo zrównoważona i przyjazna dla środowiska jest Racemosa?

Charles mówi: „Jedną z najlepszych cech Racemosa jest to, że jest rodzimy dla tych terenów, więc nie potrzebujesz żadnych chemikaliów ani herbicydów. Są też bardzo odporne na suszę, więc nie musimy nawadniać ziemi – a niedobory wody to ogromny problem w tych rejonach.”

„Nadmorskie lasy piaszczyste, w których występuje Racemosa, są niezwykle rzadkie, ale kluczowe dla bioróżnorodności. Racemosa znajduje się również na czerwonej liście gatunków zagrożonych IUCN.”

Czy wzrost produkcji Racemosa przyniesie korzyści także lokalnym społecznościom?

Charles mówi: „Setki tysięcy rolników pracuje przy kawie w Afryce, więc to ogromna odpowiedzialność wszystkich producentów, aby zapewnić przyszłość dla nich wszystkich.”

„Moja długoterminowa wizja dla farm, które mamy tutaj, to szkolenie większej liczby lokalnych rolników, aby uprawiali ją na swojej ziemi.”

„Tam, gdzie występuje ta kawa, zazwyczaj są to biedniejsze, bardziej odległe rejony, gdzie tworzenie miejsc pracy jest problemem. Obecnie tworzymy niewielką liczbę miejsc pracy w odległych regionach.”

„Chcielibyśmy w przyszłości rozwijać te miejsca pracy, ale ponieważ wciąż nie jesteśmy pewni komercyjnej opłacalności tej kawy, podchodzimy bardzo ostrożnie, aby zapewnić długoterminowe zatrudnienie. Nie chcemy składać obietnic, których nie możemy dotrzymać.”

„Wierzę, że długoterminowo potencjał jest naprawdę dobry i nadal nad tym pracujemy.”

Jakie wyzwania napotkałeś przy produkcji i paleniu Racemosa?

Charles wyjaśnia: „W ciągu ostatnich ośmiu lat pozyskaliśmy i wykiełkowaliśmy prawie 10 000 sadzonek racemosa, co stanowi około 90% wszystkich znanych roślin racemosa. Każda roślina produkuje tylko około 100 g owoców, co daje około 10 g zielonej kawy ziarnistej. 

„Kiełkowanie jest niezwykle trudne, a czas do produkcji również długi. Największym wyzwaniem jest rozmiar ziaren – malutkie, wielkości soczewicy – co utrudnia zbiór, przetwarzanie, a nawet palenie. Te rzadkie ziarna potrafią prześlizgnąć się przez każdą możliwą szczelinę.  

„Racemosa jest zbierana tylko przez sześć tygodni (w porównaniu do 4-6 miesięcy w przypadku arabiki), jednak odbywa się to podczas naszej mokrej pory deszczowej, co utrudnia suszenie.

„Nie wiemy, jaka jest długoterminowa opłacalność komercyjna tej kawy, a przy niskich wolumenach produkcji na pewno nigdy nie zastąpi arabiki, ale to bardzo ekscytująca kawa pod względem smaku.

Jakie smaki odkrywasz podczas palenia?

Charles mówi: „To otwiera zupełnie nowy świat smaków, co jest bardzo ekscytujące. Są nuty bazylii, lawendowe smaki… to zupełnie inna kawa. Ludzie muszą otworzyć umysły na eksplorację czegoś zupełnie nowego, gdy jej spróbują.”

„Przy przetwarzaniu, by uzyskać różne smaki, mamy bardzo mało kawy do eksperymentów, więc nie możemy robić wszystkiego naraz. Chodzi o wyważenie ryzyka z odkrywaniem nowych smaków i możliwości.”

Masz jakieś wskazówki dotyczące palenia?

Charles dzieli się: „Jak wyjaśniłem powyżej, ziarna są malutkie, więc praca z nimi jest niesamowicie trudna – od uprawy aż po palenie.

„Teraz faktycznie używamy stetoskopu, żeby usłyszeć pierwszy crack! To dobra wskazówka dla każdego, kto pali kawę w domu.”

„Nie możemy traktować tego jak arabikę, to zupełnie inna kawa i potrzebuje własnych protokołów i praktyk.”

Dołącz do naszego projektu palenia Racemosa

Aby pogłębić naszą wiedzę o tym, jak najlepiej prażyć kawę racemosa, współpracujemy z Charlesem przy ekscytującym projekcie. Przy tak małej dostępnej ilości pracujemy nad tym, by te ziarna trafiły w ręce pasjonatów palenia. Dzieląc się technikami i spostrzeżeniami, chcemy odkryć nowe możliwości dla tej rzadkiej kawy i udoskonalić jej metody palenia.

Jeśli chcesz dołączyć do tej inicjatywy, możesz zgłosić swoje zainteresowanie tutaj.

 

Jakie są obecne wyniki cupping kawy racemosa?

Coffee Review ocenił racemosa z naszej farmy powyżej 90 punktów w poprzednich zbiorach, a obecny zbiór właśnie został oceniony przez uniwersytet badawczy kawy w Brazylii na 91 punktów w skali SCA przez sześciu Q-graderów.