Myanmar’s kwetsbare reis van opium naar koffie

Myanmar begint zijn stempel te drukken in de wereld van specialty koffie. Koffies uit Shan State hebben internationale kopers bereikt en tonen zowel kwaliteit als potentieel. Maar dit verhaal is kwetsbaar. De boeren in het land zijn lange tijd afhankelijk geweest van onstabiele, vaak illegale gewassen zoals opium, terwijl ze leven met politieke instabiliteit en armoede. In deze context is koffie gepromoot als een alternatief - niet alleen als gewas, maar als een weg naar meer stabiliteit.

De bredere context

De moderne geschiedenis van Myanmar wordt gedomineerd door militair bewind. De macht is geconcentreerd gebleven in handen van de Bamar-meerderheid, terwijl etnische minderheden zoals de Shan en Rohingya systematisch benadeeld zijn. Deze verdeeldheid, geworteld in het koloniale bewind, verscherpte na de machtsovername door de junta in 1962, die de autonomie van minderheidsgroepen ontnam.

Het geweld van 2017 - toen meer dan 700.000 Rohingya-moslims uit hun huizen werden verdreven in een brute campagne van moorden, seksueel geweld en het platbranden van dorpen - bracht deze spanningen aan het licht voor de wereld. Een korte periode van burgerlijk bestuur na 2015 eindigde met de staatsgreep van februari 2021, die het militaire bewind herstelde en het conflict opnieuw aanwakkerde.

Vandaag leeft een derde van de bevolking van Myanmar onder de armoedegrens. Plattelandsgemeenschappen, vooral etnische minderheden, zijn bijzonder kwetsbaar. Voor velen is landbouw de enige bron van inkomen - en in Shan State betekende dat vaak het verbouwen van opium.

Waarom opium domineert

Shan State produceert bijna 90% van de opium in Myanmar. De steile, hooggelegen hellingen zijn net zo geschikt voor papavers als voor koffie. Voor kleinschalige boeren biedt opium duidelijke voordelen: lage kosten, omdat zaden hergebruikt kunnen worden en weinig mest nodig is; grote opbrengsten van kleine, moeilijk bereikbare percelen; en snelle rijping, wat snelle inkomsten garandeert. Boeren verbouwen vaak papavers samen met voedselgewassen voor eigen gebruik, wat een buffer tegen honger creëert.

Opium was minder een keuze dan een noodzaak. In gebieden van armoede en conflict was het het gewas dat overleving garandeerde.

Twee benaderingen voor verandering

Inspanningen om de afhankelijkheid van opium te verminderen, hebben twee hoofdwegen gevolgd.

Het UN Office of Drugs and Crime (UNODC) heeft prioriteit gegeven aan uitroeiing. Hun aanpak richt zich op wetshandhaving en gewasvervanging, waarbij boeren worden gestimuleerd om koffie of andere alternatieven te verbouwen zonder noodzakelijkerwijs de diepere economische realiteiten aan te pakken die de opiumteelt in stand houden.

Het USAID/Winrock Foundation’s Value Chains for Rural Development programma heeft zich juist gericht op economische ontwikkeling. Het doel is niet simpelweg opium te vervangen, maar de bestaansmiddelen te versterken door boeren toegang te geven tot gewassen met een hogere waarde, waaronder specialty koffie en sesam. Het programma heeft kleinschalige boeren - inclusief vrouwen en etnische minderheden - ondersteund met training, subsidies en verbindingen met CQI en andere partners voor technische assistentie.

Zoals Shirani van Indochina Coffee uitlegt: “Het programma draait vooral om het bieden van training en vaardigheden om specialty koffie te produceren met een stabiel inkomen, in plaats van te vertrouwen op fragiele economieën. Het is niet simpelweg een kwestie van ‘vroeger verbouwden we opium, nu verbouwen we koffie.’ Het doel is een veerkrachtige en duurzame toekomst op te bouwen voor deze gemeenschappen.

Kwetsbare vooruitgang

De belofte van deze projecten is ondermijnd door recente gebeurtenissen. COVID-19 verstoorde trainingen en logistiek. De burgeroorlog na de staatsgreep van 2021 destabiliseerde het land verder, waarbij het leger de valuta controleerde en zich bemoeide met de prijzen van kersen.

“Voor de staatsgreep en Covid kon je zeggen dat het programma leidde tot goede veranderingen,” zegt Shirani. “Maar nu zit het gevangen tussen zoveel andere problemen. Het land is zo in chaos - wat alles erg kwetsbaar maakt.”

Veerkracht op de grond

Desondanks hebben producenten opmerkelijke veerkracht getoond. Boeren blijven specialty koffie verbouwen en exporteren, en houden vast aan de relaties die met internationale partners zijn opgebouwd. “Onze partners produceren nog steeds koffie, en de relaties die we hebben opgebouwd blijven cruciaal,” voegt Shirani toe. “Deze gemeenschappen krijgen weinig aandacht in de westerse media, maar ze blijven vooruitgaan. Het beste wat we kunnen doen is hen blijven steunen.”

Vooruitkijken

Specialty koffie kan de diepe politieke crises in Myanmar niet oplossen. Maar het biedt wel een alternatief voor de instabiliteit van illegale gewassen en een kans voor landbouwgezinnen om stabielere bestaansmiddelen op te bouwen. Elke lot koffie die wordt geëxporteerd vertegenwoordigt niet alleen een product, maar ook veerkracht: de keuze om te blijven planten, verwerken en contact houden met kopers, zelfs onder de zwaarste omstandigheden.

Door te blijven investeren in deze relaties kan de specialty sector de boeren in Myanmar helpen om kwetsbare maar betekenisvolle vooruitgang te behouden richting een andere toekomst.