Het conflict in Congo en koffie: een fragiele toekomst
De Democratische Republiek Congo wordt vaker geassocieerd met conflicten dan met koffie. Toch zijn de omstandigheden voor Arabica en Robusta in het land opmerkelijk.In de jaren 80 was koffie na koper de op één na belangrijkste export van de DRC, die tijdens het koloniale bewind op grote schaal als handelsgewas werd verbouwd. Maar onder de dictatuur van Mobutu Sese Seko kelderde de productie. Het geweld dat volgde vernietigde boerderijen volledig,en in 2016 was de productie gedaald tot slechts 8.000 ton - een dramatische ineenstorting ten opzichte van de 120.000 ton die in 1993 werd geproduceerd.
Een conflict met diepe wortels
De achteruitgang van koffie hangt samen met het bredere verhaal van oorlog in Congo. Na de onafhankelijkheid in 1960 lieten decennia van dictatuur, corruptie en zwak bestuur de staat fragiel achter.De genocide in Rwanda in 1994 was een keerpunt, toen meer dan twee miljoen Hutu-vluchtelingen - waaronder milities verantwoordelijk voor massamoorden - naar Oost-Congo vluchtten. Rwanda bewapende als reactie Tutsi-milities, wat leidde tot een bredere conflict.
In 1996 steunden Rwanda en Oeganda de rebellenbeweging van Laurent-Désiré Kabila, die Mobutu omverwierp in de Eerste Congolese Oorlog.Maar allianties vielen snel uiteen en in 1998 brak de Tweede Congolese Oorlog uit, waarbij negen Afrikaanse landen en tientallen gewapende groepen betrokken raakten. Vredesakkoorden volgden uiteindelijk, maar de tol was immens: miljoenen stierven door gevechten, honger en ziekte.
Vandaag de dag blijft de instabiliteit voortduren.Meer dan 120 gewapende groepen opereren in het mijnrijke oosten, waaronder de door Tutsi geleide M23, de Allied Democratic Forces (ADF) uit Oeganda en de Lendu-gebaseerde CODECO. Velen financieren zichzelf door de exploitatie van kobalt, goud en coltan. Ondanks herhaalde vredesmissies blijven zwak bestuur, corruptie en etnische spanningen de instabiliteit aanwakkeren.
Waarom koffie weer in de belangstelling kwam
Voor velen staat koffie voor een uitweg uit het geweld. In het afgelopen decennium is de productie weer gestegen tot meer dan 62.000 ton. NGO’s en specialiteitshandelaren hebben zwaar geïnvesteerd en zien koffie als zowel een economische kans als een stabiliserende factor.
De Congolese kant van het Kivumeer heeft het juiste klimaat, de juiste bodem en hoogte om uitzonderlijke Arabica’s te produceren. Cuppers waarderen ze hoog, en deze eigenschappen betekenen dat boeren een premie kunnen vragen op de wereldmarkt. Voor gezinnen kan dit inkomen voedselzekerheid, gezondheidszorg of schoolgeld betekenen. Voor ex-strijders kan koffie een haalbaar alternatief bieden voor milities, door hen te herintegreren in de burgermaatschappij met een stabiel bestaan. In die zin is koffie meer geweest dan een exportgewas - het is een kwetsbaar instrument van vredesopbouw geweest.
Het risico van een nieuwe ineenstorting
Die fragiele vooruitgang wordt nu bedreigd.In de afgelopen jaren is de rebellenbeweging M23 weer opgekomen en heeft grote steden in Oost-Congo veroverd, waaronder gebieden in Noord- en Zuid-Kivu waar koffie wordt verbouwd. Met steun van Rwanda heeft hun opmars duizenden mensen verdreven, terwijl de groeiende militaire aanwezigheid van Oeganda de vrees voor een terugkeer van regionale oorlog heeft aangewakkerd.
Nu het geweld escaleert, worden boeren van hun land verdreven. Koffiebomen worden verwaarloosd en oogsten rotten aan de takken. Juist de provincies met het hoogste potentieel voor hoogwaardige Arabica in Afrika worden opnieuw verwoest door conflict.
Een kwetsbare belofte
De opleving van de koffie in de DRC laat zowel het potentieel als de beperkingen van koffie in conflictgebieden zien. Het kan inkomen, stabiliteit en zelfs vrede bieden - maar alleen als basisveiligheid gegarandeerd is. Zonder die veiligheid kunnen zelfs het beste terroir en de sterkste internationale interesse de sector niet in stand houden.
