Inzicht in de sector: de veiling, de coöperaties en de nieuwe koffiewet in Kenia
Elk seizoen gaat het grootste deel van de Keniaanse koffie elke week onder de hamer in Nairobi. De koffieveiling van het land dateert uit 1934 en wordt al lange tijd gezien als een van de transparantste manieren ter wereld om hoogwaardige groene koffie te verkopen. In 1963, het jaar waarin Kenia onafhankelijk werd, stelde de overheid wekelijkse koffieveilingen verplicht en werd de markt de Nairobi Coffee Exchange.
Voor kopers is het een systeem waarin eerst wordt geproefd en daarna geboden. Voor veel boeren die de koffie verbouwen, voelde het echter lange tijd allesbehalve transparant. Zoals we bespraken in Hoe het kolonialisme de Keniaanse koffie-industrie vormde, zijn de coöperaties, de veiling en het marketingsysteem dat de Britten hebben opgezet, grotendeels ongewijzigd gebleven na de onafhankelijkheid. Dit jaar heeft Kenia een nieuwe wet aangenomen die deze manier van werken moet veranderen.
Van koffiebes tot veiling
Keniaanse koffie legt een lange weg af voordat hij bij een koper terechtkomt. Kleinschalige boeren met minder dan vijf acres hebben hun koffie van oudsher moeten verwerken en verkopen via een coöperatieve vereniging, die de wasstations beheert, in Kenia bekend als fabrieken, waar de koffiebessen van de leden worden verwerkt.
Ook de regels voor verwerking waren ooit streng. Tot de hervormingen van 2021 werd aan producenten voorgeschreven hoe ze de koffie moesten verwerken, en natuurlijk proces-verwerkte Keniaanse koffie exporteren was naar verluidt niet toegestaan. Dat is inmiddels veranderd, en tegenwoordig vind je Keniaanse koffies met natuurlijk proces en experimenteel proces naast de klassieke gewassen lots.
Traditioneel ging de gedroogde koffie vervolgens naar een droge molen, waar hij vóór het malen, sorteren en opslaan een unieke traceercode kreeg, het uitturnummer. Een marketingagent nam elke lot op in een catalogus voor de wekelijkse veiling, en ongeveer 9 kg van elke lot ging naar de proefruimte van de beurs, waar het in monsters van 250 g werd verdeeld zodat kopers de koffie vooraf konden proeven. Op de veilingdag had elke lot een door de verkoper vastgestelde minimumprijs, en de hoogste bieder won.
Elke lot kan vanaf de molen tot aan de veiling worden gevolgd aan de hand van het uitturnummer. Maar in de keten zitten ook een lot mensen tussen de boer en de koper: de vereniging, de molenaar, de marketingagent en de exporteur, die onderweg allemaal kosten en een deel van de opbrengst inhouden.
Wie wordt betaald, en wanneer
Wanneer een lot verkocht werd, ging het geld niet rechtstreeks naar de boer. Het ging naar de marketingagent, die diens kosten inhield voordat hij de vereniging betaalde, die op haar beurt haar leden betaalde. Een manager van een wasstation zei dat het soms bijna een jaar duurde voordat hij betaald kreeg, hoewel marketingagenten vaak binnen zeven dagen werden betaald. Boeren wisten ook nauwelijks welke prijs ze zouden krijgen totdat de verkoop was afgerond.
Vóór de recente hervormingen was de markt ook in handen van een kleine groep. Het grootste deel van de koffie op de veiling werd aangevoerd door slechts acht handelsagenten, waarvan er vier eigendom waren van dochterondernemingen van grote exporteurs. In 2016 waren er in het hele land slechts 45 exportvergunningen voor koffie. Volgens een schatting van een inkoper kreeg een doorsnee boer omgerekend ongeveer $1.13 per pond groene koffie nadat de coöperatie haar gebruikelijke aandeel van ongeveer 20% had ingehouden. Ondertussen betaalden branders $5 tot $7 per pond voor Keniaanse koffie.
Er was een alternatief. In 2006 voerde de overheid het ‘Second Window’ in, waarmee producenten en inkopers rechtstreeks zaken konden doen via een particuliere exportmaatschappij, zonder tussenkomst van de veiling. Maar in 2021 werd naar schatting nog steeds 85 tot 95% van de Keniaanse koffie via de beurs verkocht, deels omdat maar weinig boeren of coöperaties de kosten konden betalen voor het verzenden van eigen containers naar het buitenland.
Een golf van hervormingen
De afgelopen jaren is de overheid begonnen het systeem te veranderen. In 2023 werd de veiling enkele weken opgeschort, terwijl de vergunningen voor koffie-inkopers en -handelaren werden opgeschort als onderdeel van hervormingen. Vervolgens voerde de overheid op 17 april 2025 een direct afwikkelingssysteem in, dat de opbrengst van de koffieverkopen rechtstreeks op de bankrekeningen van boeren stort. Volgens de overheid is de wachttijd voor betaling hierdoor teruggebracht van zes maanden naar vijf dagen, al was niet iedereen er klaar voor: in 2025 vroeg de voorzitter van de nationale unie van koffiecoöperaties om een extra jaar, tot juni 2026, voordat de regel voor rechtstreekse betaling van kracht werd.
De grootste verandering kwam op 13 maart 2026, toen president William Ruto de Coffee Act 2026 ondertekende. De regulering van de sector gaat hiermee over van de Agriculture and Food Authority naar een speciaal opgerichte Coffee Board of Kenya. Ook wordt een instituut voor koffieonderzoek en -opleiding opgericht en krijgen boeren vier manieren om te verkopen: via de Nairobi Coffee Exchange, rechtstreekse verkoop, een internationale beurs of een ander kanaal dat de minister van Landbouw goedkeurt.
De wet pakt ook een aantal van de oudste problemen in het systeem aan. Makelaars en agenten die door telers zijn aangesteld, mogen de opbrengst van een verkoop niet langer namens hen ontvangen. Telers die rechtstreeks aan buitenlandse kopers verkopen, moeten hun contracten, kwaliteitsklassen, hoeveelheden en prijzen elk jaar melden bij de Coffee Board. De wet beperkt ook verticale integratie, waarbij één bedrijf meerdere schakels in de keten beheerst, en verhoogt de boetes aanzienlijk. De sector wordt deels gefinancierd met een nieuwe heffing van 2,5% op de waarde van de koffie-export en -import.
Ook de veiling zelf verandert. De beurs verplaatste de handel voor het eerst online toen de COVID-19-pandemie in maart 2020 de fysieke handelsvloer sloot. In het nieuwe strategische plan voor 2026 tot 2030 staat online bieden centraal bij het bepalen van de prijzen.
De huidige koffiemarkt van Kenia
Voorlopig speelt de veiling nog steeds de hoofdrol. Tot wel 80% van de Keniaanse koffie wordt nog altijd verkocht via de Nairobi Coffee Exchange. Tegen veiling 29 van het seizoen 2025/26 had de beurs 36 miljoen kg koffie verkocht, met een waarde van $248 miljoen. De rechtstreekse verkoop voegde daar nog eens 6.07 miljoen kg ter waarde van $49.24 miljoen aan toe.
De prijzen waren uitzonderlijk hoog. Tussen januari en september 2025 bedroeg de gemiddelde prijs van Keniaanse koffie Kes 904.42 (US$7.01) per kg, het hoogste niveau ooit. Ook de kaart van de Keniaanse koffieproductie verandert: in het seizoen 2025/26 leverde een groep provincies, aangevoerd door Kericho en met Nandi, Bungoma, Kisii, Nyamira en Trans Nzoia, 34% van de koffie die op de beurs werd verkocht, tegenover 19% in het seizoen daarvoor.
De nieuwe wet is nog maar net van kracht en veel van wat tot nu toe is bericht, komt van de overheid en de Coffee Board. We zullen nauwlettend volgen of de hervormingen boeren daadwerkelijk sneller meer geld opleveren.
Wat dit voor ons en voor jou betekent
Keniaanse koffie behoort al lange tijd tot de duurste en meest gewilde koffie ter wereld. Veel van wat je ervoor betaalt, hangt af van een systeem waar boeren weinig invloed op hebben gehad. De hervormingen moeten daar verandering in brengen: boeren sneller betalen, een aantal tussenpersonen buitenspel zetten en coöperaties meer verkoopmogelijkheden bieden.
Wanneer je Keniaanse koffie koopt, vertellen de gegevens op het etiket je lot over het systeem erachter: de fabriek waar de koffie werd gewassen, de coöperatieve vereniging die de fabriek beheert en de kwaliteitsklasse waaronder de koffie werd verkocht. Je kunt ons huidige aanbod Keniaanse koffies bekijken en meer lezen over het ontstaan van dit systeem in Hoe het kolonialisme de koffie-industrie van Kenia heeft opgebouwd.